سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
458
تاريخ ايران ( فارسى )
اسمى افغانستان گرديده بود ، ليكن وزير او فاتح خان بار كزائى بسيار قوى بود و برحسب تقاضاى او فيروز ميرزا را خائنانه دستگير ساخته و به كابل روانه نمودند . خوانين خراسان در اينموقع تحريك شده و بر ضد شاه قيام كردند و خان خيوه را نيز اغوا كردند كه به آن ايالت به منفعت افغانستان حمله و هجوم ببرد . حسن على ميرزا موقعيت بحرانى را با خونسردى تلقى نمود . در سال 1818 او به فاتح خان حمله برد و او را شكست داده و مجروحش ساخت . چندى بعد فتحعلى شاه با نيروى زيادى در اين صحنه وارد گرديد و محمود شاه با موافقت به كور كردن وزيرش كه بعد از آن به طرز فجيعى اعدام شد مصونيت خود را از حمله و هجوم ابتياع نمود . اين عمل باعث سقوط و از بين رفتن سلطنت او شد ، چه دوست محمد برادر و انتقام گيرنده شخص مقتول سلاح بدست گرفته و پس از هشت سال هرجومرج سلطنت افغانستان را تصاحب نمود كه هنوز بدست اولاد و اعقاب او مىباشد . ليكن هرات به محمود و پس از فوت او نسبت به كامران ميرزا پسرش وفادار ماند « 1 » . مخاصمات با تركيه 1238 - 1236 هجرى ( 1823 - 1821 ) آخرين جنگى كه بين ايران و تركيه اتفاق افتاد ظاهرا و اسما بواسطهء عمل فرماندار ارزروم بود كه دو تن از سران قبائل بدوى را كه از آذربايجان گريخته بودند در تحت حمايت خود قرار داد ، ولى واقعا آن بواسطهء آنتريكهاى مازاروويچ سفير روس در تهران بود كه چون از طبيعت جاهطلبانه و لافزن عباس ميرزا آگاه شده بود او را اغوا كرد كه به ممالك ترك حمله كند . چون تركان ضعيف بودند تمام نواحى متصل بآذربايجان كه كردستان نيز شامل آن بود همگى به تصرف ايران درآمد . كمى جنوبىتر پاشاى بغداد سعى نمود كه بايران حملهور شده ولى محمد على ميرزا فرزند ارشد شاه او را شكست
--> ( 1 ) - كامران ميرزا با فاتح خان عداوت خانوادگى داشت و به همين سبب پدرش را كه خيلى از او ترس داشت وادار نمود كه حكم اعدام او را صادر نمايد . بعد خودش شخصا فاتح خان را به هرات آورده و او را بقتل رسانيد . ( مؤلف )